Contoh Soal Bahasa Jawa Kelas 3 SD & Jawaban

Pambuka

Bahasa Jawa minangka salah sawijining basa daerah ing Indonesia sing kudu dilestarekake. Ing kurikulum sekolah dhasar (SD), basa Jawa diajarke kanggo ngenalake lan ngembangake kemampuan siswa ing babagan basa lan budaya Jawa. Kelas 3 SD minangka tingkatan sing penting kanggo ngenalake konsep-konsep dhasar basa Jawa.

Artikel iki bakal nyedhiyakake conto soal basa Jawa kanggo kelas 3 SD, lengkap karo jawaban lan pembahasan. Soal-soal iki dirancang kanggo nguji pemahaman siswa babagan materi sing wis diajarke, uga kanggo nglatih kemampuan nalar lan aplikasi basa Jawa ing kahanan saben dina.

A. Babagan Unggah-Ungguh Basa

Unggah-ungguh basa yaiku tata cara migunakake basa Jawa sing trep karo sapa sing diajak guneman. Ana tingkatan basa Jawa, kayata:

• Ngoko Lugu: Kanggo kanca sing raket utawa wong sing luwih enom.
• Ngoko Alus: Kanggo wong sing luwih tuwa nanging isih akrab.
• Krama Lugu: Kanggo wong sing luwih tuwa lan dihormati.
• Krama Alus (Krama Inggil): Kanggo wong sing paling dihormati, kayata wong tuwa, guru, utawa wong sing luwih dhuwur jabatane.

Contoh Soal:

1. Budi arep matur marang bapak. Ukara sing trep yaiku…
   a. "Pak, aku arep lunga."
   b. "Pak, kula badhe tindak."
   c. "Pak, kulo arep lungo."
   d. "Pak, aku badhe tindak."

   Jawaban: b. "Pak, kula badhe tindak." (Krama Lugu)

   Pembahasan: Bapak minangka wong sing luwih tuwa lan dihormati, mula kudu migunakake basa Krama Lugu.

2. Simbahe lagi … koran ing teras. Tembung sing trep kanggo ngisi ceceg-ceceg yaiku…
   a. Maca
   b. Maos
   c. Ngoko
   d. Ngobrol

   Jawaban: b. Maos

   Pembahasan: Kanggo simbah, luwih becik nggunakake tembung Krama Inggil, yaiku "maos" kanggo "maca".

3. Yen matur marang kanca sing raket, becike nggunakake basa…
   a. Krama Inggil
   b. Krama Lugu
   c. Ngoko Lugu
   d. Ngoko Alus

   Jawaban: c. Ngoko Lugu

   Pembahasan: Kanca raket lumrahe diajak guneman nganggo basa Ngoko Lugu.

B. Babagan Tembung-Tembung Padha Tegese (Sinonim)

Sinonim yaiku tembung sing nduweni teges padha utawa meh padha.

Contoh Soal:

1. Tembung "ayu" padha tegese karo…
   a. Ganteng
   b. Bagus
   c. Endah
   d. Elek

   Jawaban: c. Endah

   Pembahasan: "Ayu" lan "endah" padha-padha nuduhake kaendahan.

2. Tembung "gampang" sinonime yaiku…
   a. Angel
   b. Rekasa
   c. Penak
   d. Abot

   Jawaban: c. Penak

   Pembahasan: "Gampang" lan "penak" nuduhake yen sawijining perkara ora mbutuhake upaya sing gedhe.

3. "Bojoku lara weteng, mula dheweke banjur menyang …". Tembung sing cocok kanggo ngisi ceceg-ceceg yaiku…
   a. Pasar
   b. Sawah
   c. Sekolah
   d. Rumah sakit

   Jawaban: d. Rumah sakit

   Pembahasan: Rumah sakit minangka papan kanggo wong sing lara.

C. Babagan Tembang Dolanan

Tembang dolanan yaiku tembang sing ditembangake nalika dolanan. Tembang dolanan nduweni irama sing prasaja lan lirik sing gampang dingerteni.

Contoh Soal:

1. Iki ngisor iki sing kalebu tembang dolanan, kajaba…
   a. Gundhul Pacul
   b. Cublak-Cublak Suweng
   c. Lir-Ilir
   d. Indonesia Raya

   Jawaban: d. Indonesia Raya

   Pembahasan: Indonesia Raya iku lagu kabangsan, dudu tembang dolanan.

2. Tembang "Cublak-Cublak Suweng" nyritakake babagan…
   a. Nggoleki bandha sing ilang
   b. Tukaran karo kanca
   c. Dolanan ing sawah
   d. Sinau ing sekolah

   Jawaban: a. Nggoleki bandha sing ilang

   Pembahasan: Tembang Cublak-Cublak Suweng nyritakake babagan wong sing nggoleki suweng (anting-anting) sing didhelikake.

3. Sebutna 2 (loro) irah-irahan tembang dolanan liyane!

   Jawaban:

   • Gundhul Pacul
   • Lir-Ilir

D. Babagan Crita Cekak (Dongeng)

Crita cekak (dongeng) yaiku crita fiksi sing prasaja lan cendhak. Lumrahe, dongeng ngandhut piwulang moral.

Contoh Soal:

1. Ing ngisor iki sing kalebu unsur-unsur crita, kajaba…
   a. Paraga (tokoh)
   b. Latar (setting)
   c. Amanat (pesan moral)
   d. Rumus Matematika

   Jawaban: d. Rumus Matematika

   Pembahasan: Rumus matematika ora ana ing crita.

2. Sebutna salah sijine irah-irahan dongeng sing kok ngerteni!

   Jawaban: Timun Mas

3. Apa amanat sing bisa dijupuk saka crita "Kancil lan Baya"?

   Jawaban: Kudu pinter lan ora gampang diapusi.

E. Babagan Aksara Jawa (Pengenalan)

Aksara Jawa yaiku aksara tradisional sing digunakake kanggo nulis basa Jawa.

Contoh Soal:

1. Aksara Jawa ing ngisor iki unine apa? (Ditampilake aksara "Ha")
   a. Ka
   b. Ha
   c. Sa
   d. Pa

   Jawaban: b. Ha

2. Tulisen aksara Jawa kanggo tembung "Buku"!

   Jawaban: (Ditulis aksara Jawa "Ba", "U", "Ka", "U")

3. Aksara Jawa cacahe ana pira?
   a. 10
   b. 20
   c. 30
   d. 40

   Jawaban: b. 20

F. Babagan Kawruh Umum (Pengetahuan Umum)

Babagan iki nguji kawruh siswa babagan budaya lan lingkungan sekitar.

Contoh Soal:

1. Gunung Merapi dumunung ing provinsi…
   a. Jawa Timur
   b. Jawa Tengah
   c. Jawa Barat
   d. Bali

   Jawaban: b. Jawa Tengah

2. Ibukota Provinsi Jawa Timur yaiku…
   a. Semarang
   b. Yogyakarta
   c. Surabaya
   d. Bandung

   Jawaban: c. Surabaya

3. Wayang kulit digawe saka…
   a. Kayu
   b. Kertas
   c. Kulit kewan
   d. Kain

   Jawaban: c. Kulit kewan

Panutup

Mugi-mugi conto soal basa Jawa kelas 3 SD ing ndhuwur bisa migunani kanggo para siswa lan guru. Kanthi latihan soal-soal iki, siswa bisa luwih ngerteni materi basa Jawa lan ngembangake kemampuan basa Jawa. Guru uga bisa migunakake soal-soal iki minangka bahan kanggo evaluasi lan pengajaran.

Elinga, sinau basa Jawa ora mung babagan ngapalake aturan, nanging uga babagan ngerteni lan nguri-uri budaya Jawa. Mula, ayo bebarengan nglestarekake basa Jawa supaya ora ilang. Sugeng sinau!