Latihan Soal Bahasa Jawa Kelas 3 SMA: Uji Kompetensi & Pemahaman

Pambuka (Pendahuluan)

Bahasa Jawa minangka salah sawijining basa daerah ingkang sugih budaya lan nilai-nilai luhur. Kanggo njaga kelestarianipun, basa Jawa tetep dipunwulangaken ing sekolah-sekolah, kalebet ing tingkat SMA. Kelas 3 SMA minangka tingkat pungkasan ing jenjang pendidikan menengah, mula pamahaman siswa babagan basa Jawa kudu dipuntamataken. Artikel iki ngemot conto soal basa Jawa kelas 3 SMA ingkang nyakup macem-macem materi, sarta pembahasan lan kunci jawabanipun. Kanthi latihan soal iki, dipunajab siswa saged ngukur kemampuanipun, ngidentifikasi kekirangan, lan nambah persiapan kangge ngadhepi ujian.

Outline Artikel:

1. Pambuka (Pendahuluan)
2. Materi Basa Jawa Kelas 3 SMA
   • Paramasastra (Tata Bahasa)
   • Kasusastran (Sastra)
   • Unggah-Ungguh Basa (Etika Berbahasa)
   • Kagunan (Seni)
3. Conto Soal lan Pembahasan
   • Paramasastra (Tata Bahasa)
     • Pilihen Salah Siji Wangsulan Ingkang Paling Tepat
     • Isenana Cecek-Cecek Ing Ngisor Iki Kanthi Tembung Ingkang Mathuk
     • Ubah Ukara Ing Ngisor Iki Dadi Basa Krama Alus
   • Kasusastran (Sastra)
     • Pilihen Salah Siji Wangsulan Ingkang Paling Tepat
     • Gatekna Gatra Tembang Macapat Ing Ngisor Iki, Banjur Sebutna Guru Gatra, Guru Wilangan, lan Guru Lagunipun!
     • Gawea Sinopsis Cerkak/Novel/Drama Basa Jawa
   • Unggah-Ungguh Basa (Etika Berbahasa)
     • Pilihen Salah Siji Wangsulan Ingkang Paling Tepat
     • Gawea Ukara Kanthi Nggunakake Basa Krama Lugu Kanggo Wong Tuwa
     • Gawea Pacelathon Sing Nggunakake Unggah-Ungguh Basa Kang Mathuk
   • Kagunan (Seni)
     • Pilihen Salah Siji Wangsulan Ingkang Paling Tepat
     • Sebutna Jenis-Jenis Gamelan Jawa
     • Critakna Babagan Wayang Kulit
4. Kunci Jawaban
5. Panutup (Kesimpulan)

Materi Basa Jawa Kelas 3 SMA

Materi basa Jawa kelas 3 SMA biasane nyakup sawetara aspek penting, ing antarane:

• Paramasastra (Tata Bahasa): Materi iki ngrembug babagan tata basa Jawa, kalebu struktur ukara, tembung, imbuhan, lan aturan-aturan liyane ingkang ngatur panggunaan basa Jawa ingkang trep.
• Kasusastran (Sastra): Materi kasusastran ngrembug babagan karya-karya sastra Jawa, kayata geguritan, tembang macapat, cerkak (cerita cekak), novel, drama, lan sapanunggalane. Siswa sinau babagan unsur intrinsik lan ekstrinsik karya sastra, sarta makna lan nilai-nilai ingkang terkandung ing salebeting karya kasebut.
• Unggah-Ungguh Basa (Etika Berbahasa): Unggah-ungguh basa minangka aturan tata krama ingkang ngatur panggunaan basa Jawa miturut konteks sosial lan hubungan antarane pamicara. Materi iki ngrembug babagan tingkatan basa (krama alus, krama lugu, ngoko alus, ngoko lugu), sarta panggunaanipun ingkang trep.
• Kagunan (Seni): Materi kagunan ngrembug babagan seni tradisional Jawa, kayata gamelan, wayang kulit, tari, lan sapanunggalane. Siswa sinau babagan sejarah, fungsi, lan nilai-nilai budaya ingkang terkandung ing salebeting seni kasebut.

Conto Soal lan Pembahasan

A. Paramasastra (Tata Bahasa)

• Pilihen Salah Siji Wangsulan Ingkang Paling Tepat

  1. Ukara ing ngisor iki kang kalebu ukara pakon yaiku…
     a. Apa kowe wis mangan?
     b. Tulung jupukna buku kuwi!
     c. Aku arep lunga menyang Surabaya.
     d. Dheweke lagi sinau basa Jawa.
     Wangsulan: b (Ukara pakon yaiku ukara perintah)
  2. Tembung "pinter" yen diowahi dadi basa krama alus yaiku…
     a. Pinter
     b. Saged
     c. Wicaksana
     d. Luhur
     Wangsulan: c (Wicaksana luwih cocog kanggo nggambarake krama alus "pinter")

• Isenana Cecek-Cecek Ing Ngisor Iki Kanthi Tembung Ingkang Mathuk

  1. Bapak nembe … koran ing ruang tamu. (maca)
     Wangsulan: maos (Krama alus kanggo "maca")
  2. Simbahe … arep tindak menyang masjid. (budhal)
     Wangsulan: bidhal (Krama alus kanggo "budhal")

• Ubah Ukara Ing Ngisor Iki Dadi Basa Krama Alus

  1. Adhik lagi turu ing kamar.
     Wangsulan: Rayi nembe tilem ing kamar.
  2. Aku arep mangan soto.
     Wangsulan: Kula badhe nedha soto.

B. Kasusastran (Sastra)

• Pilihen Salah Siji Wangsulan Ingkang Paling Tepat

  1. Geguritan iku kalebu jinise…
     a. Gancaran
     b. Tembang
     c. Drama
     d. Prosa
     Wangsulan: a (Geguritan kalebu karya sastra ingkang awujud gancaran utawa prosa)
  2. Unsur intrinsik cerkak yaiku…
     a. Latar, alur, tema, amanat
     b. Basa, gaya bahasa, nilai moral
     c. Pangripta, penerbit, taun terbit
     d. Kritik, saran, apresiasi
     Wangsulan: a (Latar, alur, tema, lan amanat minangka unsur intrinsik cerkak)

• Gatekna Gatra Tembang Macapat Ing Ngisor Iki, Banjur Sebutna Guru Gatra, Guru Wilangan, lan Guru Lagunipun!

  • "Mijil luhuring budi,
    Kang bisa nuntun ing laku,
    Ngluhurke bangsa lan nagri,
    Tata krama kang utama,
    Dadi dalan kamulyan,
    Mring Gusti kang Maha Suci."

    Wangsulan:

    • Guru Gatra: 6
    • Guru Wilangan lan Guru Lagu: 10i, 6o, 10e, 10i, 6i, 6u

• Gawea Sinopsis Cerkak/Novel/Drama Basa Jawa

  • (Siswa milih salah sawijining karya sastra basa Jawa, banjur gawe sinopsisipun)

C. Unggah-Ungguh Basa (Etika Berbahasa)

• Pilihen Salah Siji Wangsulan Ingkang Paling Tepat

  1. Ukara ing ngisor iki kang nggunakake basa krama alus kang trep yaiku…
     a. Aku arep lunga menyang pasar.
     b. Panjenengan arep tindak pundi?
     c. Kowe lagi ngapa?
     d. Dheweke wis mangan durung?
     Wangsulan: b (Ukara "Panjenengan arep tindak pundi?" nggunakake basa krama alus kang trep kanggo wong ingkang dipunhurmati)
  2. Yen matur marang wong tuwa, luwih becik nggunakake basa…
     a. Ngoko lugu
     b. Ngoko alus
     c. Krama lugu
     d. Krama alus
     Wangsulan: d (Krama alus minangka basa ingkang paling sopan kanggo matur marang wong tuwa)

• Gawea Ukara Kanthi Nggunakake Basa Krama Lugu Kanggo Wong Tuwa

  1. Aku arep njaluk dhuwit.
     Wangsulan: Kula ajeng nyuwun arta.
  2. Aku wis rampung sinau.
     Wangsulan: Kula sampun rampung sinau.

• Gawea Pacelathon Sing Nggunakake Unggah-Ungguh Basa Kang Mathuk

  • (Siswa gawe pacelathon cekak antarane anak lan bapak/ibu, kanthi nggunakake basa krama alus ingkang trep)

D. Kagunan (Seni)

• Pilihen Salah Siji Wangsulan Ingkang Paling Tepat

  1. Gamelan Jawa iku kalebu jinise seni…
     a. Tari
     b. Musik
     c. Rupa
     d. Teater
     Wangsulan: b (Gamelan Jawa minangka ansambel musik tradisional)
  2. Wayang kulit biasane dicritakake dening…
     a. Pramugari
     b. Dalang
     c. Sindhen
     d. Nayaga
     Wangsulan: b (Dalang minangka juru crita ing pagelaran wayang kulit)

• Sebutna Jenis-Jenis Gamelan Jawa

  • (Siswa nyebutake sawetara jenis gamelan Jawa, kayata: slendro, pelog, gong, kendhang, saron, bonang, lsp.)

• Critakna Babagan Wayang Kulit

  • (Siswa nyritakake babagan sejarah, fungsi, tokoh-tokoh, lan nilai-nilai budaya ingkang terkandung ing salebeting wayang kulit)

Kunci Jawaban

(Kunci jawaban kanggo saben soal ing ndhuwur wis kasebut ing sajrone pembahasan soal)

Panutup (Kesimpulan)

Kanthi latihan soal basa Jawa kelas 3 SMA iki, dipunajab siswa saged nambah pamahaman lan kompetensi ing babagan basa Jawa. Soal-soal ing ndhuwur nyakup macem-macem materi, wiwit saking paramasastra, kasusastran, unggah-ungguh basa, ngantos kagunan. Kanthi mangertosi lan nguwasani materi-materi kasebut, siswa dipunajab saged nglestarekake lan ngrembakake basa Jawa minangka warisan budaya ingkang adi luhung. Kajawi punika, latihan soal iki ugi dipunajab saged mbiyantu siswa kangge ngadhepi ujian basa Jawa kanthi luwih siap lan percaya diri. Mugi-mugi artikel iki migunani tumrap para siswa lan guru basa Jawa ingkang kinasih. Sugeng sinau lan sukses!